سه درد اصلی تهرانی‌ها: «ترافیک، آلودگی و ضعف حمل‌ونقل عمومی»

صدای شهروندان تهرانی درباره مصائب زندگی در پایتخت، ظاهرا به «خیابان بهشت» می‌رسد؛ اما به‌خاطر آنچه «کاربری غیرشهری» یک پست کلیدی در «مدیریت‌شهری» عنوان می‌شود، این صداها خیلی مورد توجه مدیران قرار نمی‌گیرد. نتایج نظرسنجی «دنیای‌اقتصاد» از ۱۲ عضو شورای شهر پایتخت درباره پرتکرارترین مطالبه شهروندان در بازدیدهای میدانی از محله‌ها نشان می‌دهد، آلودگی‌هوا، ترافیک و ضعف حمل‌ونقل عمومی سه درد اصلی این کلان‌شهر است. این سه‌ ابرچالش در تهران، دست‌کم ۱۴سال است در شهر خودنمایی می‌کند و همواره در صدر پاسخ‌هایی بوده که شهروندان در پیمایش‌های نامنظم بخش‌های مطالعاتی شهرداری مطرح کرده‌اند؛ ضمن آنکه روند متغیرهای این سه فاکتور نیز سال به سال بدتر شده است. اکنون این نظرسنجی یک پرسش در خود شکل داده؛ چرا هزینه‌هایی که در شهر توسط مدیریت شهری صورت می‌گیرد به جای التیام دردها، به افت مداوم «کیفیت زندگی» می‌انجامد؟ کارشناسان حوزه سیاستگذاری شهری در این باره معتقدند، بهره‌برداری سیاسی از جایگاه «مدیریت شهری» طی سنوات گذشته باعث جهت‌دهی به پروژه‌هایی همچون بزرگراه‌سازی شده که کارکرد آنها، تشدید همین دردها بوده است.

ضعف حمل‌ونقل عمومی، ترافیک و آلودگی هــــوا ۳چالش اساسی و مزمنی است که زندگی شهروندان تهرانی را تحت‌الشعاع قرار داده‌است. درحالی‌که بیش از یک دهه ‌از شناسایی این چالش‌ها و عدم‌رفع آنها می‌گذرد، شهروندان تهرانی با چالش‌های جدیدی از جمله کثیفی‌شهر، فرونشست زمین، بحران کم‌آبی، تمرکز جمعیت فراتر از ظرفیت در پایتخت، نظام ساخت‌وساز دارای ایراد و کیفیت پایین زندگی دراین شهر مواجه شده‌اند. چالش‌های ذکرشده در گفت‌وگو با دوازده عضو فعلی شورای‌شهر تهران استخراج شده‌است و البته ۳چالش حمل‌ونقل عمومی ضعیف، ترافیک و آلودگی هوا در صدر مشکلات تهرانی‌ها قرار دارند. مدیران شهری طی ۱٫۵‌دهه ‌از پس رفع ۳چالش اصلی شهروندان تهرانی برنیامده‌اند. این موضوع، این سوال را مطرح می‌کند که آیا این مشکلات قابل‌رفع نبوده یا عزمی برای رفع آنها وجود نداشته‌است و با افزایش چالش‌های زندگی در پایتخت، چه آینده‌ای برای پایتخت رقم خواهد خورد؟ بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» حکایت از آن دارد ‌که مدیریت شهری در طول ۱٫۵‌دهه‌اخیر تنها با تمرکز بر توسعه حمل‌ونقل عمومی، می‌توانست ترافیک و آلودگی هوا را نیز مرتفع کند، اما دیربازده‌بودن رفع این چالش و تمرکز بر اهداف سیاسی از سوی مدیران شهری باعث شد تا حل این سه چالش مزمن شهر به فراموشی سپرده شود.

باخت شهر به سکوی سیاسی

سمیه فروغی، کارشناس حوزه شهری در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» درخصوص پابرجاماندن ۳ چالش اصلی شهروندان تهرانی به‌رغم گذر زمان طولانی گفت: شهردار تهران دارای جایگاه سیاسی است و همین‌جایگاه باعث‌شده تا در بسیاری از موارد، شهرداران به‌جای تمرکز بر رفع چالش‌های پایتخت به‌دنبال سکوسازی برای کسب مناصب بزرگ‌تر بعدی باشند. این رویه باعث می‌شود که مدیریت شهری تهران به‌جای حل چالش‌های اساسی شهروندان تهران ‌درصدد اجرای پروژه‌هایی برآید که در زمان نسبتا کوتاهی بازده زیادی را رقم بزند. به‌عنوان نمونه به سراغ ساخت بزرگراه برود تا بودجه‌مدیریت شهری را صرف کار دیربازدهی نظیر توسعه مترو کند. نمونه دیگری از این موضوع ایجاد قرارگاه مسکن در این دوره مدیریت شهری بود. در قانون شهرداری‌ها، ۶ ماموریت برای شهرداری تهران تعیین‌شده که ساخت مسکن در زمره آنها نیست، اما شهرداری با هدف دیده‌شدن به سراغ تاسیس چنین قرارگاهی می‌رود، اما توسعه حمل‌ونقل عمومی راکه می‌تواند چالش‌های ترافیک و آلودگی هوا را مرتفع کند، زمین می‌گذارد، چراکه دیربازده است و بعید است که بتواند دستاورد نمایانی را برای آنها رقم بزند.

 شهرداری پای کار بود، دولت عقب نشست

مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی و مدیریت بحران شورای‌اسلامی شهر تهران، رفع آلودگی هوا، توسعه حمل‌ونقل عمومی و کاهش ترافیک را به‌ترتیب خواسته‌های اصلی شهروندان از مدیریت شهری دانست که از طریق نظرسنجی‌ها استحصال شده‌است. در این دوره مدیریت شهری، بودجه‌ریزی و تصویب برنامه‌های توسعه‌ای کاملا منطبق با خواسته‌های اصلی شهروندان بود. در ابتدای این دوره تامین ۷‌هزار و ۵۰۰‌دستگاه اتوبوس جدید برای شهر هدف‌گذاری شد که از این تعداد ۲‌هزار و ۵۰۰ عدد آن عملیاتی شده و تلاش برای تامین مابقی آنها ادامه دارد. همچنین ۳‌رام قطار تولید داخل به ناوگان حمل‌ونقل مترو اضافه‌شده و از قطارهای خارجی خریداری‌شده، ساخت ۲‌رام به نتیجه رسیده و به‌زودی به ناوگان متروی تهران اضافه می‌شود. با تامین کامل تمامی واگن‌هایی که قرارداد خرید آنها تکمیل‌شده، ظرفیت جابه‌جایی مسافر در متروی تهران دو‌برابر می‌شود. درحالی این نتایج حاصل‌شده که در این دوره مدیریت شهری دولت کم‌ترین کمک را در تامین حمل‌ونقل عمومی شهر تهران انجام داده‌است. کاهش آلودگی هوا و کاهش ترافیک در گرو‌ حل توسعه حمل‌ونقل عمومی است. در این دوره مدیریت شهری، ۵۱‌کیلومتر بر طول خطوط متروی تهران افزوده شد، ۲۰ ایستگاه جدید افتتاح شد و نهضت برقی‌سازی حمل‌ونقل عمومی آغاز شد، با این وجود‌ حل این چالش‌ها توسط شورا و شهرداری و بدون کمک دولت میسر نیست.

 ترافیک و آلودگی؛ چالش‌های اصلی شهروندان

سید‌محمد آقامیری رئیس کمیته عمران شورا  رفع «آلودگی هوا»، «درست‌شدن چالش ترافیک» و «گسترش حمل‌ونقل عمومی» را به‌ترتیب ۳ خواسته اصلی شهروندان تهرانی دانست. برای کاهش آلودگی هوا ۳ وظیفه تعریف شد که شامل «توسعه پارک‌ها و بوستان‌ها»، «ارتقای سیستم معاینه فنی» و «گسترش حمل‌ونقل عمومی» می‌شد.آقامیری ادامه‌داد: در بحث توسعه حمل‌ونقل عمومی که تاثیر بسزایی بر کاهش‌ بار ترافیکی دارد، اقدامات شایانی انجام شده‌ که خرید اتوبوس، خرید واگن و ساخت خطوط جدید مترو از جمله این اقدامات بوده‌است.

ریل‌گذاری و نظارت

رئیس کمیسیون برنامه و بودجه‌شورای شهر تهران معتقد است؛ مهم‌ترین وظیفه شورای‌شهر ریل‌گذاری و سیاستگذاری صحیح برای اداره شهر و نظارت بر رفتار مدیران اجرایی شهرداری است. وی ادامه می‌دهد؛ اما اگر قرار باشد به شکل مصداقی به قضیه بپردازیم به عقیده من مهم‌ترین خواست شهروندان از اعضای شورای‌شهر در شرایط کنونی «اداره صحیح شهر»، «حمل‌ونقل عمومی و ترافیک و آلودگی هوا» و بحث «تمیزی شهر» است. این انتظارات اجرایی مردم است و ریل‌گذاری برای آن از طریق نوشتن برنامه و تصویب بودجه ‌و نظارت پیش‌می‌رود که این در زمره وظایف شورای‌شهر تهران است.

محیط‌زیست؛ خواست اول مردم

محسن پیرهادی رئیس کمیسیون سلامت، محیط‌زیست و خدمات شهری شورای‌شهر اولین مطالبه شهروندان تهرانی را حل چالش‌های محیط‌زیستی دانست و گفت: حل چالش‌های محیط‌زیستی شامل حل چالش آلودگی هوا و فضای سبز اولین خواسته شهروندان تهرانی از اعضای شورای است. توسعه حمل‌ونقل عمومی و ارتقای ناوگان اتوبوسرانی، مترو و تاکسی دومین موضوع است. موضوعات مرتبط با شهرسازی و پس از آن حوزه اجتماعی و فرهنگی انتظارات بعدی شهروندان از شورای‌شهر و مدیریت شهری است. در دوره شورای ششم بیشترین و بنیادی‌ترین فعالیت‌ها در حوزه محیط‌زیست انجام شد؛ طرح جامع آب غیر‌شرب فضای سبز با برش مناطق ۲۲‌گانه شهر تهران تدوین شد، طرح جامع فضای سبز تدوین شد و در بحث شناسایی و پایش منابع آلاینده نیز، سامانه مردم‌پایه ایجاد شد.

ضرورت حل فرونشست